Położony na skraju Wyżyny Śląskiej Toszek należy do najstarszych miast tego regionu. Początki jego sięgają czasów Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Był jednym z wielu grodów obronnych, strzegących pogranicza polsko-czeskiego. Wokół niego z czasem powstała osada targowa, w której krzyżowały się dwa ważne szlaki handlowe wiodące do Krakowa: jeden tzw. solny z Wrocławia przez Opole, drugi od Bramy Morawskiej i Raciborza. W XII wieku osada ta była już sporym skupiskiem ludności, o czym świadczy założenie parafii i zbudowanie kościoła pod wezwaniem św. Piotra, jednego z najstarszych na tym terenie.

Zamek toszecki jako przykład historycznej widokówki.

Nazwa osady - Toszek - pojawiła się po raz pierwszy w bulli papieża Innocentego III z 12 sierpnia 1201 roku, potwierdzającej wrocławskim norbertanom prawo patronatu nad wspomnianym kościołem. Według innej tradycji faktycznym założycielem grodu miał być Bolesław Wysoki, rządzący Śląskiem w latach 1163-1201. Książę ten, obawiając się najazdu niechętnych mu stryjów, Bolesława Kędzierzawego i Mieszka Starego, umocnił i rozbudował leżące na pograniczu małopolsko-śląskim grody. Wówczas został też rozbudowany gród toszecki, a książę podniósł go do rangi kasztelami.

Po podziale Śląska między Mieszka Plątonogiego i Henryka Brodatego syna Bolesława Wysokiego, kasztelania toszecka znalazła się w granicach księstwa toszeckiego. Sam Toszek ze względu na swe położenie odgrywał dużą rolę w życiu politycznym i gospodarczym tego księstwa, a kasztelanowie toszeccy, których wymieniają dokumenty książęce od 1222 roku, należeli do najwyższych jego dostojników. Znaczenia Toszka nie umniejszyło powstanie w pobliżu takich osad, jak Gliwice, a nieco później Pyskowice, które administracyjnie należały do kasztelami toszeckiej.

W 1281 roku zmarł wnuk Mieszka Plątonogiego, Władysław I opolsko-raciborski, a księstwo zostało podzielone między jego czterech synów. Władzę w Toszku objął drugi z kolei syn Władysława, Kazimierz I, protoplasta książąt bytomskich. W 1304 roku Kazimierz I wydzielił osobne księstwo dla swego pierworodnego syna Bolesława, który za stolicę obrał sobie Toszek. Jako książę toszecki

Zamek w Toszku przed pożarem w 1811 roku.

Bolesław występuje już na dokumencie z 29 stycznia 1304 roku.

Kiedy i od kogo Toszek otrzymał prawa miejskie, nie wiadomo. Z zachowanych nielicznych źródełwynika, że był już miastem w 1309 roku, na dokumencie wspomnianego Bolesława wśród świadków został wymieniony dziedziczny wójt toszecki - Fryderyk. Wójtowie dziedziczni pojawiali się dopiero w miastach, które trzymały już prawo niemieckie. Nadanie praw miejskich nastąpiło prawdopodobnie za rządów Władysława opolsko-raciborskiego, któremu zawdzięczało lokację wiele okolicznych miast, m.in. Gliwice i Bytom. Być może, że już w momencie utworzenia osobnego księstwa toszeckiego w latach 1303- 1304 Toszek był miastem, ale brak na to potwierdzenia źródłowego.

Wójtowie dziedziczni Toszka występowali w dokumentach książęcych aż do połowy XIV wieku i do nich też należała faktyczna władza w mieście, sprawowana w imieniu księcia. Obok wójta dziedzicznego z czasem powstała rada miejska jako przedstawicielka interesów mieszczaństwa, ale nie odgrywała początkowo większej roli. Dobrym świadectwem takiego znaczenia obu organów władzy w Toszku jest tytulatura dokumentu z 12 lutego 1356 roku, wymieniająca na pierwszym miejscu wójta dziedzicznego, a dopiero po nim radę miejską. Po wygaśnięciu Piastów bytomskich w 1355 roku wzrosło znaczenie rady miejskiej, która po wykupie wójtostwa dziedzicznego (prawdopodobnie pod koniec XIV wieku) przejęła pełnię władzy w mieście.

Po wygaśnięciu Piastów bytomskich Toszek dostał się książętom cieszyńskim. Położony na peryferiach nowego księstwa stopniowo tracił swe znaczenie polityczne i gospodarcze. Dopiero pod koniec XV wieku przeżył krótkotrwały, bo zaledwie trzydziestokilkuletni (1444-1481) pomyślniejszy okres, będąc stolicą niewielkiego księstewka toszeckiego. W miejscowym kościele parafialnym został pochowany jego władca Przemysław. W 1532 roku Toszek wraz z całym księstwem przeszedł pod panowanie Habsburgów, którzy nieco później oddali go za niespłacone długi rodzinie von Redernów.

Na przełomie XIV i XV wieku, w Toszku wzniesiono wspaniały zamek, który stał się symbolem miasta.

Ruiny zamku - obecnie.

Początkowo zamek był przeznaczony jako warownia, wzniesiona z kamienia i cegły w stylu gotyckim. W późniejszym czasie budowla stała się wspaniałą rezydencją książąt. Gdy w 1570 roku wybuchł na zamku pożar, który znacznie zniszczył zabudowania ówcześni władcy Redernowie podjęli się rozbudowy w stylu renesansowym. Niestety w roku 1811 roku po raz drugi zamek został strawiony przez pożar, tym razem niemal doszczętnie. Przez ponad 140 lat pozostałości po zamku niszczały, dopiero po drugiej wojnie światowej w latach 1956-1963 część budynków odremontowano, a pozostałe mury zabezpieczono jako trwałą ruinę. W 1742 roku Toszek wraz z całym Śląskim przeszedł pod władzę Fryderyka Wielkiego, króla pruskiego. 1807 roku Toszek został dotkliwie zniszczony przez wojska Napoleona I, przez co jego znaczenie jako miasta gwałtownie zmalało. Podczas plebiscytu w 1921 miasto pozostało w granicach Niemiec. W okresie II wojny światowej w Toszku funkcjonował obóz dla internowanej ludności cywilnej różnych narodowości, 2 obozy jenieckie dla oficerów z państw Europy Zachodniej oraz 4 oddziały robocze jeńców sowieckich. Po 1945 roku włączony w granice Polski.