Śląsk to kraina historyczno-etnograficzna zajmująca południowo-zachodnią część Polski, w dorzeczu górnej i środkowej Odry oraz częściowo w dorzeczu Górnej Wisły. Do miana historycznego Śląska zalicza się także północną część Czech tzw. Zaolzie. Dzieli się na Dolny i Górny. Zajmuje 1/8 powierzchni kraju, żyje tu ok. 1/4 ludności Polski. Przez wieki tereny te były miejscem sporów pomiędzy Polakami, Niemcami, a Czechami. Na Śląsku mimo gęstego zaludnienia i silnego uprzemysłowienia, nie brakuje miejsc cennych przyrodniczo i dziewiczych krajobrazowo. Na wielbicieli gór czekają Sudety i Beskid Śląski. Miłośnicy lasów znajdą spokój i ciszę, zapuszczając się w ogromne połacie Borów Dolnośląskich. Amatorom zabytków niezapomnianych wrażeń dostarczą stare, historyczne miasteczka i miasta, z Wrocławiem i Kłodzkiem na czele. Drogi są tu dobre, sieć komunikacyjna rozwinięta, a poziom infrastruktury turystycznej zadowalający.

Nazwa Śląsk pochodzi najprawdopodobniej od słowiańskiego plemienia Ślężan, które we wczesnym średniowieczu zamieszkiwało w rejonie góry Ślęży oraz rzeki pod tą samą nazwą (stąd nazwa) i późniejszego Wrocławia. Ich istnienie jest poświadczone przez kronikę Geografa Bawarskiego z IX wieku, w pisowni Sleenzani. W późniejszych czasach o istnieniu Ślężan poświadcza kronika Thietmara z przełomu X i XI wieku, oraz dokument biskupa praskiego z 1086 roku. Określenie "Śląsk" jest różnie wymawiane w różnych językach, lecz brzmiące podobnie. Np. po niemiecku pisze się Schlesien, czesku Slezsko, łacińsku Silesia (można też Slesia, Zlesia, Slezia).

Pod względem fizyczno-geograficznym w obręb Śląska wchodzą (w całości lub w części) następujące regiony: Sudety wraz z Przedgórzem Sudeckim i Pogórzem Zachodniosudeckim, Nizina Śląsko-Łużycka, Wał Trzebnicki, Obniżenie Milicko-Głogowskie, Nizina Śląska, Wyżyna Śląska, Kotlina Ostrawska, Kotlina Oświęcimska, Pogórze Zachodniobeskidzkie i Beskidy Zachodnie.

Śląsk leży w samym sercu Europy. Tak stwierdził pewien działający na Górnym Śląsku inżynier kolejnictwa, który obliczył, że we wsi Koperniki koło Nysy znajduje się centralny punkt Europy. W tej miejscowości przecinają się bowiem linie łączące wszystkie najdalej wysunięte krańce naszego kontynentu. Stwierdzenie to jest bardzo interesujące, niemniej dla historii Śląska o wiele ważniejsze jest to, że kraina ta leży na skrzyżowaniu dwóch niezwykle ważnych, już od najdawniejszych czasów uczęszczanych szlaków komunikacyjnych: traktu prowadzącego od Morza Śródziemnego, poprzez Bramę Morawską i dogodne przejścia przez Sudety do Bałtyku oraz drogi wiodącej od Atlantyku, a także od wybrzeża flandryjskiego do północnych wybrzeży Morza Czarnego. Drogi te nie tylko krzyżowały się na Śląsku. Łączyły Polskę z wieloma bardzo odległymi rejonami Europy i z całą pewnością to położenie w znacznej mierze wyznaczyło swoisty charakter tej ziemi. Od najdawniejszych czasów teren ten był bowiem obszarem osiedlania się plemion rozmaitych kultur, tędy przeciągały karawany kupieckie, tu stykały się także uzbrojone, wojownicze plemiona. Górny Śląsk to wyjątkowo szczególny przypadek krainy na pograniczu narodów, kultur i religii. W ciągu tysiąclecia swej historii napływały na niego fale imigrantów - kolonistów z zachodu, ludzie poszukujący schronienia wobec prześladowań religijnych i poszukujący pracy imigranci ze wschodu. Tak więc Śląsk można by uznać za serce Europy, miejsce skupiające w sobie znaczną część historii Starego Kontynentu i będące jej wyznacznikiem. Aby przekonać się o prawdziwości tych słów wystarczy spojrzeć na mapkę zamieszoną obok.

Na przestrzeni dziejów Śląsk wielokrotnie zmieniał swoją przynależność państwową. Był także powodem sporów między państwowych, to przez niego przechodziły wielkie kampanie wojskowe oraz stykały się rozmaite kultury. Przyjrzyjmy się zmianom państwowym zachodzącym na ziemi Śląskiej.

Śląsk u Słowian I w. n.e.	Około I w. n.e. na ziemiach dzisiejszego Śląska zamieszkiwali słowianie. Tworzyli oni oryginalną kulturę, budowali grodziska, takie jak np. w Lubomii.
W Wielkich Morawach ok.890/900-ok. 906/7	Zanim powstała Polska, Śląsk należał już do Państwa Wielkomorawskiego. Stamtąd przyszli na Śląsk pierwsi misjonarze, uczniowie świętych Cyryla i Metodego.
W Czechach ok. 906/7-ok. 990	Kiedy pod naporem Węgrów upadło państwo Wielkich Moraw, Śląsk zastał wówczas zagarnięty przez młode czeskie państwo rządzone przez dynastię Przemyślidów.
W Polsce ok. 990-1335	Około 990 roku pierwszy historyczny władca Polski, Mieszko I, wykorzystał spór czesko-niemiecki i odbił od Czechów Śląsk, przyłączając te ziemie do Polski.
W Czechach 1335-1526	W związku z rozbiciem dzielnicowym i słabością państwa polskiego, poszczególne śląskie księstwa wchodziły stopniowo do korony czeskiej, aż do 1526 roku.
W Austrii 1526-1740	Następnie od Czechów śląskie dziedzictwo przejęła Austria, pozostawiając je w obrębie swoich terenów na 214 lat.
W Prusach (od 1871 w Niemczech) 1740-1922	Na skutek wojen śląskich Prusy odbiły Śląsk, zostawiając Austrii jedynie ziemie Księstwa Cieszyńskiego. Prusy z czasem weszły, wraz z Śląskiem w składzjednoczonych Niemiec w roku 1871.
W Polsce 1922-1939	Po pierwszej wojnie światowej, po powstaniach śląskich i plebiscycie, duża część Górnego Śląska - tzw. województwo śląskie - wróciła do Polski. Dolny Śląsk pozostał jedna pod panowaniem niemieckim.
W Niemczech 1939-1945	W okrutnych latach okupacji hitlerowskiej państwo polskieprzestało istnieć, a ziemie śląskie zastały wówczas wcielone bezpośrednio do III Rzeszy Niemieckiej.
W Polsce od 1945 roku	Po drugiej wojnie światowej cały Śląsk (bez zaolziańskiej części Śląska Cieszyńskiego) wrócił w granice Polski. Jednak powojenne państwo polskie (PRL) nie było, niestety całkowicie wolne, dostało się bowiem pod wpływy komunistycznej Rosji (ZSRR). Na szczęście w 1989 roku w Polsce, więc na Śląsku również rozpoczęły się przemiany polityczne i gospodarcze.

Wiecej o historii Śląska możesz przycztać w dziale: Zarys historyczny.

Ktokolwiek odnajdzie na mapie Górny Śląsk, musi dojść do wniosku, że jego nazwę wymyślił ktoś nie mający elementarnego pojęcia o geografii. Wystarczy celny rzut oka, by przekonać się, iż Śląsk Górny leży na dole, a Dolny Śląsk powyżej. Całe te zamieszanie rozpoczęło się w XII wieku.

Właśnie w tym okresie dnia 28 października 1138 roku umiera Bolesław Krzywousty, który zgodnie ze swoim testamentem dzieli ziemię polską pomiędzy swoich synów, następuje rozbicie dzielnicowe. Najstarszy z nich Władysław II (później przezwany Wygnańcem) otrzymuje, jako pryncypat dzielnicę senioralną w Krakowie, a także Śląsk jako dzielnicę dziedziczną. Do jego kompetencji należała głównie ogólna polityka zagraniczna oraz sprawowanie władzy zwierzchniej nad braćmi będącymi juniorami. Jednak w roku 1146 następuje bunt braci, przez co Władysław zostaje pozbawiony władzy i skazany na wygnanie (znalazł schronienie u cesarza Konrada III, nigdy nie wrócił do kraju). W tym czasie Śląsk przeszedł pod panowanie nowego seniora, Bolesława Kędzierzawego. W 1159 roku zmarł Władysław zwany Wygnańcem, a cztery lata później jego żona Agnieszka. Dopiero wtedy jego dwaj synowie (Mieszko Plątonogi i Bolesław Wysoki) powrócili na Śląsk. W 1166 wykorzystując kłopoty seniora "władysławowice" zdobyli Śląskie grody i obsadzili je swoimi załogami. Początkowo Bolesław Wysoki i Mieszko Plątonogi rządzili wspólnie, lecz później ich władza się oddzieliła. W 1172 roku nastąpił podział Śląska na dwie odrębne dzielnice rozdane między dwóch synów Władysława. Podział ziemi między braci przedstawiał się następująco: Mieszko Plątonogi otrzymał ziemię raciborską z Raciborzem i Opolem (można ten teren określić mianem późniejszego Górnego Śląska), natomiast Bolesław Wysoki opanował Wrocław i ziemie mu podległe (umownie Dolny Śląsk). Podział ten potwierdził układ z 1202 roku zawarty pomiędzy Mieszkiem Plątonogim a Henrykiem Brodatym, synem Bolesława Wysokiego. Obie te ziemie rozgraniczała tak zwana przesieka, granica znana jeszcze z czasów plemiennych, oddzielająca Ślężan od Opolan.

W ten sposób na Śląsku wyodrębniły się w 1173 roku dwa księstwa: raciborskie (zwane też opolsko-raciborskim) i wrocławskie (zwane Księstwem Śląskim). Właśnie z tych dwóch dzielnic (z czasem następował ich dalszy podział) wyodrębnił się od XV wieku Dolny Śląsk (niem. Niederschlesien) i Górny Śląsk (niem. Oberschlesien), które otrzymały osobne herby (jednak bardzo podobne do siebie, patrz obrazki). Nazwy obydwu krain zaczerpnięte zostały najprawdopodobniej z ich położenia geograficznego. Po prostu Górny Śląsk leży na wyżynie (czyli na górze), natomiast Dolny Śląsk na nizinie (na dole).

Górny Śląsk nie jest jednolity narodowościowo, kulturalnie, a nawet różni go mentalność ludzka w różnych jego rejonach. Oto przedstawienie głównych podziałów ziemi górnośląskiej.


Śląsk Opolski inaczej zwany także Opolszczyzną, jest historyczną częścią Górnego Śląsk usytuowaną nad środkową i górną Odrą. Region ten wyodrębnił się ostatecznie w czasach pruskich i niemieckich, w czasie gdy postępowała industrializacja wschodniej części Górnego Śląska, jako odróżniający się od pozostałych ziem rolniczym i nizinnym charakterem. Jednakże korzenie obecnego kształtu Opolszczyzny sięgają średniowiecza i roku 1201, kiedy Mieszko Plątonogi, książę raciborski odebrał swemu bratankowi Henrykowi Brodatemu księstwo opolskie i przyłączył trwale do swej domeny. Tym samym Opolszczyzna łączy część dawnych, leżących za przesieką ziem Dolnego Śląska (ziemie brzeską, nyską i namysłowską) z zachodnimi, rolniczymi terenami Śląska Górnego.

Odrębność regionu podtrzymywały podziały administracyjne w Niemczech (istniejąca w różnych okresach osobna rejencja opolska) oraz Polsce - utworzenie w 1950 istniejącego nieprzerwanie województwa opolskiego. W planie nowego podziału administracyjnego wcielonego w 1999 roku ziemia Opolska, miała być przyłączona do woj. Śląskiego, lecz akcje protestacyjne Opolskiej solidarności podtrzymały odrębność regionu.

Współcześni mieszkańcy terenów Opolszczyzny nie identyfikują się już z Górnym Śląskie, mimo że w dawnych czasach Opole było stolicą tej części Śląska. Kojarzą oni Górny Śląsk z węglem, przemysłem, Katowicami, a może nawet z nadmierną "polskością".


W południowo-wschodniej części Śląska, w obszarze pomiędzy górną Wisłą a górną Odrą istnieje tzw. Śląsk Cieszyński. Geograficznie w obręb tej ziemi wchodzi północno-zachodni skrawek Karpat, Kotlina Ostrawska, zachodnia części Kotliny Oświęcimskiej, fragment Niziny Śląskiej i wschodnich Sudetów. Ziemia Cieszyńska wywodzi swój charakter z lat 1291-1625, wtedy właśnie istniało odrębne księstwo cieszyńskie ze stolicą w Cieszynie, należące do Piastów. W I poł. XIV wieku księstwo przeszło pod panowanie Czeskie, a w wieku XVII pod rządy Habsburgów, władców Austrii. Ostatecznie od 1920 Śląsk Cieszyński ostał rozbity na część Polską z ziemiami położonymi na wschód od rzeki Olzy i Czeską (tzw. Zaolzie) z terenami na zachód od Olzy.

Śląsk Cieszyński zamieszkują głównie Polacy wyznania ewangelicko-augsburskiego. W polskiej części mieszka ok. 30 tys., na Zaolziu ok. 40 tys. Polaków. Potocznie mieszkańcy to tzw. cieszynioki czy cesaroki. Choć ziemie te, podobnie jak Opolszczyzna, mogą się nazywać górnośląskimi - to jednak w większości mieszkańcy tego nie chcą.


Śląsk Opawski, w potocznym rozumowaniu jest częścią Śląska Cieszyńskiego na zachód od rzeki Olzy. Zamieszkują go w większości Polacy. Tereny te zamieszkiwało we wczesnym średniowieczu śląskie plemię Gołęszyców, których głównym grodem był Grodziec (dziś Hradec nad Moravicí). Aż do I wojny światowej Zaolzie znajdowało się w obszarze tego samego państwa co Śląsk Cieszyński. W roku 1918 stało się podmiotem sporu pomiędzy polską i czechami. O jego rozstrzygnięciu miało zadecydować porozumienie o przeprowadzeniu plebiscytu, podpisane w Paryżu przez Czechów (pod naciskiem Ententy). Latem 1920, podczas wojny polsko-bolszewickiej, Czesi wysunęli jednak propozycję do rządu polskiego na zgodę podziału Śląska Cieszyńskiego oraz Spisza i Orawy. W związku z formalną zgodą obu stron, w lipcu 1920 Rada Ambasadorów podzieliła sporne tereny, rezygnując z zapowiadanego wcześniej plebiscytu. W granicach Czech znalazła się część powiatu cieszyńskiego i frysztackiego (właśnie Zaolzie) z przewagą ludności polskiej, co spowodowało emigrację części polaków. Podczas II wojny światowej Zaolzie zostało wcielone do III Rzeszy. Po 1945, pomimo polskich starań o zachowanie Zaolzia, przywrócona została granica sprzed 1 października 1938. 13 czerwca 1958 rządy Polski i Czech podpisały w Warszawie oficjalną umowę o wytyczeniu granicy państwowej zgodnej ze stanem przedwojennym.

Mapa prawdziwego Górnego Śląska Schematyczna mapa Górnego Śląska. Kolor szary i biały to ziemie historycznego Górnego Śląska. Białe pole na mapie to "prawdziwy Górny Śląsk", inni bowiem nie chcą się dzisiaj tak nazywać.

Patrząc z historycznego punktu widzenia bardzo łatwo można określić granice Śląska. Wystarczy sięgnąć po odpowiednie książki i mapy (lub zerknąć na mapki obok), aby zauważyć linie dzielące Śląsk Dolny od Górnego, czy składowe części Górnego Śląska np. księstwo cieszyńskie czy bytomskie. Teoretycznie więc łatwo pokazać historyczne granice Górnego Śląska (nie będę tego tu robił, ponieważ to zostało określone wcześniej). Ale problem powstanie wówczas, gdy zapytamy się: na jakich terenach ludzie przyznają się dzisiaj do śląskiej czy górnośląskiej kultury? Wówczas okaże się, że wielu mieszkańców ziemi śląskiej widzi ten problem w odmienny sposób. Nieco powyżej wymieniłem już kilka podziałów, teraz pora na resztę:


Wzdłuż linii wyznaczonej przez te miejscowości, w latach 1922-1939 biegła granica podziału Górnego Śląska między Polską a Niemcami. W miastach tych mieszkało wówczas bardzo dużo Niemców, którzy w większości po drugiej wojnie światowej wyjechali do Niemiec. Na ich miejsce przyprowadzili się na Śląsk przybysze z innych części Polski. Większość tych przybyszów zaakceptowała swe nowe miejsce na ziemi, ale nie wszyscy zintegrowali się z górnośląską kulturą. Ten proces integracji trwa nadal, więc ci ludzie wciąż nie utożsamiają się w pełni z tą ziemią.


Mieszka także na Śląsku, czy w zasadzie na Górnym Śląsku, pewna grupa społeczna, którzy nie utożsamiają się z tutejszą regionalną kulturą, dla których nie ważne jest na jakim Śląsku mieszkają itd. Są to zazwyczaj przyjezdni z innych miast lub zza granicy.


Problem "prawdziwego" Górnego Śląska (vide mapa), to zatem nie efekt wywyższania się tych czy tamtych Ślązoków, ale są to resztki. Inni bowiem nie chcą się tak nazywać. Na terenie historycznego Górnego Śląska jedni nie chcą być Górnoślązakami, bo wolą być cieszyniokami, inni zaś wolą być opolanami - a to co zostało, te resztki.. - czy to właśnie ten "prawdziwy Górny Śląsk"?