| ||||
|
strona przygotowana specjalnie na konkurs CKU w Bytomiu o najstarszych miastach Górnego Śląska
|
||||
|
Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie strony lub jej
części bez zgody właściciela jest zabronione! Copyright by Bartosz Chmura 2004 |
Katowice: dzielnice - stare (przed XIX wiekiem)
Dąb Dąb jest najstarszą dzielnicą Katowic. Crasni Domb (Krasny Dąb). Taka bowiem nazwa widnieje w dokumencie wystawionym w 1299 r. przez księcia bytomskiego Kazimierza, wraz ze wsią Chorzów (Chorzów et Crasni Domb). Nazwa Dębu widnieje również na dokumencie, wystawionym przez papieża Innocentego II w r. 1136 i plącze się w historii z okazji różnych spustoszeń i plądrowań dokonywanych przez Czechów, Tatarów i Husytów, lecz nie wiadomo czy o ten Dąb chodzi. Stary kronikarz pisze, że w razie wojny musieli się stawić w grodzie Bytomiu, a jako herb mieli na swoich tarczach stary dąb i nazywano ich Dąbkami. W 1300 roku Jan Długosz także w swej kronice wymienia Dąb.
Z kronik Dębu Nieznany kronikarz z Dębu pokusił się o spisanie dziejów tej wioski w. XIX,
Kronika Dębu w jego relacji to głównie pożary, powodzie i nieszczęścia. 19 maja 1884 r., wybuchł pożar w Dębie i w 15 minut cała wieś stała w płomieniach. Inwentarz żywy wygnano a martwy wyniesiono na łąki. Mieszkańcy spalonych chat pozostali bez dachu nad głową, "Ile tu było lamentów i zgrozy, nikt sobie tego nie może przedstawić, co tego nie widział. Pożar wybuchnął u Pytlika między Tomaszem Koszem a Pawłem Pilchem i rozszerzył się aż do Weinkopfa, gdzie dziś Liszka i Źymełka mieszkają".
"W r. 1880 nawiedziła wioskę wielka powódź która powstała z tak ogromnej ulewy, że woda drzwiami i oknami do domów niżej położonych wchodziła. Wtedy Chwałek utonął. Powódź uszkodziła pola, drogi i budynki, zwłaszcza, że woda szła od lasu i z góry Agnieszki, nie tamowana zawaliskami".
Klęski nie oszczędzały Dębu, "W nocy z 3 na 4 marca 1896 r. stało się straszne nieszczęście na sąsiedniej kopalni Kleofas. Gazami trującymi zadusiło się 104 górników, z których 42 pochowano na nowo założonym cmentarzu w Dębie, Na pogrzeb dnia 1 marca zebrało się mimo deszczu około 4000 łudzi. Gdy trumny składano do wspólnego grobu, powstała straszna ciemność, burza z błyskawicą i grzmotem. Lud stał do głębi wzruszony, bo wszystkim się zdało, że nawet cała przyroda z powodu tak wielkiego nieszczęścia żałobą się okryła".
Ludowy kronikarz naiwnym językiem oddał wierniej przeżycia mieszkańców Dębu, aniżeli uczyniłby to historyk. Sto lat temu ludzie byli bardzo bezbronni wobec klęsk żywiołowych. Przyjmowali je jak dopust Boski, nikogo nie oskarżając.
Bogucice Bogucice - obok Dębu to najstarsza dzielnica Katowic. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1360 r., ale wieś założona na prawie niemieckim istniała prawdopodobnie już w XIII w. Z 1414 r. pochodzi zapis o kościele bogucickim, pierwszym na obszarze dzisiejszych Katowic (najstarsza parafia oraz najstarsza nekropolia). Tutaj, najprawdopodobniej już w średniowieczu, powstała pierwsza szkoła elementarna.
Jednak ten średniowieczny kościół nie dotrwał do naszych czasów. Bogucice znajdują się około 2 km na północny-wschód od centrum Katowic. Obecna powierzchnia dzielnicy to 2.5 kilometra kwadratowego, zamieszkiwana jest przez około 17.9 tysiąca mieszkańców.
Brynów Pierwsza wzmianka o Brynowie pochodzi z dokumentu z 1474 r. wystawionym przez Wacława księcia opawsko-raciborskiego, wraz z Załężem. Wieś aż do XVII w. właściwie nie była zamieszkana, podobnie jak sąsiadująca z nią Ligota. W XIX w. Brynów miał wybitnie polski charakter, a mieszkańcy zajmowali się rolnictwem. Dopiero budowa kopalni "Wujek" w 1899 r. spowodowała zmianę charakteru zachodniej części dzielnicy, natomiast jej część południowa do dziś pozbawiona jest wielkomiejskiej zabudowy i obejmuje m.in. owo osiedle domków jednorodzinnych, ogródki działkowe, a na wschodzie w stronę Muchowca, obszary leśne i parkowo-leśne. W czasie zaboru pruskiego chłopi brynowscy zasłynęli jako obrońcy polskości. Od 1924 roku Brynów stanowi integralną część Katowic. W 1981 roku w tutejszej kopalni "Wujek" miała miejsce tragedia, w której z rąk ZOMO zginęło 9 górników.
Janów
Bogata w tradycje polska wieś Janów wywodzi swój rodowód z XIV wieku. Przez pięć wieków związana była administracyjnie z Mysłowicami. W 1861 roku wyodrębniono wieś z obszaru dworskiego. W tym też okresie wybudowano pierwszą szkołę na Janowie. W 1868 wieś uzyskała połączenie z Pszczyną i Katowicami przez Szopienice.
Janów, położony w odległości 8 km od centrum Katowic posiada nawet swój herb. Czaplę, stojącą na jednej nodze i trzymającą kamień w drugiej. Tzw. herb "Taczała" należał dawniej do ordynatów Mieroszewskich, długoletnich właścicieli tych ziem. Dynamiczny rozwój osady rozpoczął się po powstaniu kopalni "Giesche" (dziś Wieczorek). W latach powstań i plebiscytu Janów, jak i jego kolonie Giszowiec i Nikiszowiec były widownią zbrojnego wystąpienia chłopów i robotników. 1919 roku jako pierwsi na wieść o wybuchu powstania rozboili stacjonujące tam załogi wojskowe i posterunki policji.
Kostuchna
9 tysięcy mieszkańców, 8 km kwadratowych obszaru -tak najkrócej można by scharakteryzować jedną z mniejszych dzielnic Katowic - Kostuchnę. Jej historia jest zaskakująco bogata i datuje się od wieku XVII. Podobno w Kostuchnie w 1629 roku istniała karczma, w której wolno było sprzedawać piwo i gorzałkę wyłącznie z browarów i gorzelni księcia pszczyńskiego.
Nazwa Kostuchna pochodzi od rejonu leśnego, przez który przebiegała droga z Mikołowa przez Podlesie do Krasów, Dziećkowic i dalej do Krakowa. W formie pisanej nazwa Kostuchna pojawia się w rachunkach z dóbr pszczyńskich z lat 1740-1741, gdzie jest mowa o dostawie węgla "z Kotliska w pobliżu Tych w rewirze leśnym Kostuchna".
Osada powstała w wieku XVIII. Zasadniczym powodem powstania jej było występowanie tu zasobnych pokładów rud żelaza. Wydobywano je dla potrzeb licznych kuźnic i hut książąt pszczyńskich. Nie węgiel zatem był początkiem Kostuchny. W latach 1865-70 pojawiła się szansa dla rozwoju małej osady- budowa linii kolejowej Tychy-Murcki, co prawdopodobnie wiązało się już z eksploatacją węgla w Murckach. Ale jednak do końca wieku XIX Kostuchna zachowała charakter rolniczy.
Ligota
Pierwotnie wieś należąca do księstwa pszczyńskiego. Pierwsze wzmianki pochodzą z XIV wieku. W połowie XIX wieku Ligotę przecięła linia kolejowa z Katowic do Murcek i Rybnika, a na przełomie wieków zbudowano tu secesyjną stacją kolejową (dziś już nie istniejącą), co stworzyło możliwość rozwoju miejscowości letniskowej dla Katowic. Wczasach, gdy Kłodnica toczyła jeszcze czyste wody, czyli na początku tego wieku, Ligota była letniskową dzielnicą Katowic. W latach II wojny światowej pobudowano tu wiele brzydkich budowli typu koszarowego. Ostatnie dzieje Lgoty rozpoczęły się w latach pięćdziesiątych od budowy nowych bloków mieszkaniowych. Ligota to, w odróżnieniu od os. Tysiąclecia czy Paderewskiego, świadectwo kilku epok. Gustowne wille i pensjonaty mocno kontrastują z budownictwem stalinowskim.
Murcki
Dzieje Murcek sięgają XVI wieku, kiedy istniała tu leśna osadasmolarzy - Osieki. W rejonie współczesnych Murcek w połowie XVII wieku rozpoczęto wydobywać węgiel metodą odkrywkową. W drugiej połowie XVIII wieku w górnictwie na terenie Murcek zatrudniono już 10 rębaczy, a w sto lat później ponad 300 robotników. Tutaj też w 1772 roku odnotowano pierwszy strajk górników na Górnym Śląsku.
Murcki jak i okoliczne tereny, aż po Brynów, należały do kolejnych właścicieli ziemi pszczyńskiej. Dopiero w 1924 roku osada istniejąca już ponad pięćdziesiąt lat uzyskała status gminy i wyodrębniona została z administracji książęcej w Pszczynie tworząc z obszarem dworskim Murcki jeden organizm.
W 1863 roku połączono osadę drogą brukowaną z Kobiórem, a w pięć lat później linią kolejową z Pszczyną (chociaż kopalnia uzyskała już takie połączenie w 1852 roku z Katowicami przez Ligotę).
W 1905 roku osada liczyła 2038 mieszkańców, w pięć lat później już 2957. Podczas plebiscytu w marcu 1921 roku z 1706 biorących udział w głosowaniu w Murckach 1130 głosowało za Polską.
W 1954 roku Murcki uzyskały status osiedla, a w 1967 roku prawa miejskie. Liczyły wówczas 4500 mieszkańców i zajmowały obszar 43 km2. W czerwcu 1975 roku Murcki wraz z Kostuchną, Podlesiem i Zarzeczem włączone zostały do Katowic.
Źródła: - "Katowice" Krystyna Szaraniec, Lech Szaraniec; Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Usług Turystycznych - "Katowice - reflektorem po mieście" pod red. Jacka Broszkiewicza - www.bogucice.katowice.pl : w górę : |
|||