W IX wieku nad brzegiem Kłodnicy powstał obronny gród, strzegący przeprawy przez rzekę. Wokół niego wyrosła osada targowa, czemu sprzyjało korzystne położenie na skrzyżowaniu dróg handlowych wiodących z Opola, Wrocławia, Raciborza do Krakowa. Nazwa osady Gliwice pochodzi od wyrazu "gliwa", oznaczającego gliniastą, wilgotną ziemię, na której był zbudowany gród. W źródłach nazwa ta pojawiła się w 1204 roku w związku z budową w tym miejscu kościoła parafialnego.

Zgodnie z dość powszechną opinią historyków Gliwice otrzymały prawa miejskie w tym samym czasie co Bytom, tj. około 1254 roku, z rąk Władysława I opolsko-raciborskiego, zwanego "ojcem miast górnośląskich". Oryginał dokumentu lokacyjnego zaginął w XV wieku w czasie wojen husyckich. Znany jest jedynie z transumptu, wystawionego w 1475 roku, a potwierdzającego Gliwicom prawa miejskie. W transumpcie nie wymieniono jednak daty lokacji. Zdaniem historyków miało to miejsce pomiędzy 1246 a 1276 rokiem lub - w oparciu o inne źródła - dopiero w latach 80 - tych XIII wieku. Oficjalnie w

Gliwicki ratusz o zmierzchu.

roku 1950, w efekcie obrad specjalnie powołanego komitetu składającego się z władz miasta, naukowców i polityków, przyjęto datę 1250 jako rok nadania Gliwicom praw miejskich. W dokumencie z 1276 roku Gliwice są określone jako miasto (civitas), podobnie jak w dokumencie z 1283 roku wystawionym przez syna założyciela miasta księcia Kazimierza bytomskiego i jego żonę Helenę.

Organy samorządowe miasta - rada miejska, na czele której stał burmistrz, i sądownicza ława pod przewodnictwem wójta - uformowały się ostatecznie w XIV wieku. Obie władze miały własne pieczęcie, na których najważniejszym elementem był herb miasta. Pierwszy dochowany dokument wystawiony przez burmistrza i radę miejską Gliwic pochodzi z roku 1400. Na wiszącej przy nim pieczęci widnieje najstarszy znany wizerunek herbu. Wprost w polu pieczętnym, dzielonym w słup (pionowo), po prawej stronie jest połowa orła zwrócona w prawo, po lewej - okrągła wieża obronna, przepruta wąskimi oknami strzelniczymi, zwieńczona blankami i nakryta szpiczastym dachem. Identyczny herb widnieje też na małej pieczęci Gliwic używanej do pieczętowania dokumentów o mniejszym znaczeniu, której odcisk pochodzi również z 1400 roku.

Herb Gliwic - podobnie jak herby innych miast - mógł powstać dopiero po lokacji, tj. po roku 1254. jako świadectwo samodzielności prawno-politycznej miasta. W swym wizerunku łączy dwa

Gliwice przed II wojną światową - pocztówka.

elementy - połuorła jako nawiązanie do rodowego herbu założyciela Władysława Iopolsko-raciborskiego oraz wieżę symbolizującą warowny charakter miasta (wzorem mogła być któraś z wież obronnych Gliwic).

Pomyślny rozwój gospodarczy miasta, czerpiącego znaczne dochody z handlu i rzemiosła (zwłaszcza chmielarstwa i sukiennictwa), przerwała w 1532 roku śmierć ostatniego piastowskiego władcy Jana II opolskiego, zwanego Dobrym. Spuścizna po księciu przeszła w ręce austriackich władców z dynastii Habsburgów. Wojna Habsburgów z Turkami, a co za tym idzie potrzeba pieniędzy była przyczyną oddania Gliwic w dzierżawę za bagatela 14 tysięcy talarów Fryderykowi Zettritzowi jako tzw. państwo gliwickie. Zawarta umowa miała początkowo trwać 18 lat, ale w 1580 roku została przedłużona o 10 lat, a w 1589 roku o kolejne 18. W 1596 roku Gliwice zostały sprzedane z rąk aktualnych właścicieli Czetryczów władzom miasta za 27 tysięcy talarów. W jego skład wchodziły również wsie: Knurów, Krywald, Ostropa,

Stary kościół pw. św. Bartłomieja.

Trynek i Szobiszowic. Odtąd Gliwice stały się wolnym miastem.

W 1618 roku wybuchła wojna trzydziestoletnia, obejmując swym zasięgiem także Śląsk. Ofiarą działań wojennych padły też Gliwice. W roku 1626 u wrót miasta stanęły protestanckie wojska pod wodzą Mansfelda. Miasto, otoczone wysokim murem z licznymi wieżami obronnymi, przetrwało oblężenie, natomiast przedmieścia i okoliczne wsie zostały doszczętnie zniszczone. Za bohaterski opór wrogowi w trzy lata później w 1629 roku cesarz Ferdynand II obdarzył Gliwice nowym przywilejem herbowym.

Lata 1740-1763 to lata tzw. wojen śląskich toczonych między Austrią, a Prusami. W okresie władania Prus w Gliwicach począł rodzić się kapitalizm. W tymże czasie rozbudowywały się przedmieścia, gdzie lokowały się osiedla hutnicze. W 1810 roku został zlikwidowany klasztor franciszkanów. Budynki przejęło państwo i otwarto w nim pierwsze gliwickie gimnazjum. W 1834 roku została uruchomiona poczta. Bardzo ważnym elementem w rozwoju miasta było w 1845 roku poprowadzenie linii kolejowej z Wrocławia do Gliwic, którą trzy lata później przedłużono do Mysłowic.

Zamek Piastowski, siedziba gliwickiego muzeum.

W czasie pierwszej wojny światowej gospodarka i przemysł zostały przestawione na produkcję zbrojeniową. Niektóre zakłady zostały pozamykane, a zatrudnienie spadło. Lata 1919 - 1921 to trzy powstania śląskie i plebiscyt. Mieszkańcy mieli zdecydować czy chcą należeć do państwa polskiego, czy do niemieckiego. Mieszkańcy Gliwic opowiedzieli się za przynależnością do Niemiec. W 1922 roku obszar został podzielony pomiędzy sporne państwa.

31 sierpnia 1939 roku sfingowano napad na ówczesną radiostację gliwicką. Miał to być pretekst do napaści wojsk niemieckich na Polskę, rozpoczynającej II wojnę światową. W latach wojny miasto było całkowicie nastawione na produkcję zbrojeniową. W Gliwicach powstały cztery obozy pracy jako filie obozu w Oświęcimiu, które były źródłem taniej siły roboczej. W 1945 roku miasto zajęła Armia Czerwona. Po zakończeniu działań zbrojnych, Gliwice podobnie jak większość Śląska zostały wcielone do Polski. Niemców zamieszkałych w mieście wysiedlono w głąb Niemiec.